طراحي شبكه فرعي آبياري و زهكشي گيوي

پروژه احياي گيوي باهدف بررسي پتانسيل‌ها و محدوديت‌هاي منابع آب و كاربري اراضي در پايين‌دست سد جديد گيوي در استان اردبيل و به‌منظور یافتن راه‌حل‌هاي پايدار براي استفاده کارآمد از منابع در منطقه‌اي با مساحت ناخالص 6100 هکتار، انجام شد.
مطالعات ملي و استاني انجام‌شده، نشان‌دهنده پتانسيل احيا در منطقه بوده است. مطالعات پيش‌شناخت در مخزن سد گيوي توسط شرکت مهندسي مشاور مهاب قدس در سال 1375 انجام شد. طراحي احياي عمومي اراضي نيز همراه با مطالعات كاربري اراضي براي تناسب محصول، توسط همین شرکت در سال 1384 انجام شده است.
منطقه گيوي نيمه‌کوهستاني با ويژگي‌هاي توپوگرافي شيب‌دار است. دره‌‌هاي بسياري با اندازه‌هاي مختلف در منطقه وجود دارد. جريان اصلي اين منطقه، رودخانه سنگور است كه روستاهاي زيادي در شرق و غرب مسير آن واقع شده‌اند.

  • احياي اراضي و منابع آب در منطقه پروژه و استفاده کارآمد از آن‌‌ها؛
  • تقويت کشاورزي پايدار، دامداري و صنايع مربوطه؛
  • ايجاد اشتغال و جلوگيري از مهاجرت انبوه به شهرهاي بزرگ؛
  • افزايش دستمزد ساکنان، بهبود استانداردهاي زندگي و از بين بردن محروميت.

1- مطالعات پايه:

مهندسان آبياري شرکت مهاب قدس مجموعه منسجمي از داده‌هاي اوليه مورد نياز براي طراحي شبکه‌هاي توزيع آب آبياري را استنتاج كردند که شامل موارد زیر می‌شود:

  • جاده‌هاي دسترسي منطقه؛
  • داده‌هاي هواشناسي شامل بارش، سوابق دما، رطوبت، ساعات آفتابي، سوابق باد و تبخير؛
  • منابع آب. منبع اصلي آب در اين منطقه، رودخانه گيوي است كه با پيوستن به بقيه رودخانه‌ها، رودخانه قزل اوزن را در جنوب محدوده مطالعه شكل مي‌دهد. کيفيت آب اين منابع در اين مطالعات مورد بررسي قرار گرفت و طرح مديريت منابع آب در گزارش نهايي تعيين شد؛
  • مطالعات خاک. مطالعات تكميلي نشان داد هيچ مسئله مهمي در باروري خاک وجود ندارد. مطالعات خاک شامل بافت خاک، مورفولوژي زمين، نفوذپذيري خاک، شرايط فرسايش خاک، طبقه‌بندي قابليت كشت خاك و وضعيت موجود كاربري اراضي و کشاورزي، روش‌هاي آبياري فعلي، وضعيت استفاده از آب‌هاي زيرزميني و الگوهاي كشت مناسب براي منطقه پروژه است.

بر اساس مجموعه داده‌هاي تكميلي بالا و تجزيه و تحليل گسترده آن‌ها، طرح توسعه کشاورزي براي پروژه احياي گيوي ارائه شده است. الگوي کشت پيشنهادي براي منطقه گيوي به شرح زير تنظيم شده است:

  • محصولات تعيين‌شده براي روش‌هاي آبياري باراني: گندم، جو، ذرت، سيب‌زميني، لوبيا، يونجه، سويا؛
  • محصولات تعيين‌شده براي روش‌هاي آبياري قطره‌اي: انگور، بادام؛

روش‌هاي آبياري باراني و قطره‌اي با ارزيابي چند روش آبياري در دسترس انتخاب شده‌اند. روش آبياري باراني براي مناطق مسطح مناسب‌تر است، در حالي که روش آبياري قطره‌اي براي مناطق شيب‌دار و مناطق داراي توپوگرافي غيرمسطح مناسب‌تر نشان مي‌دهد. چند عامل در انتخاب روش آبياري در نظر گرفته شد كه برخي از آنها عبارتنداز: بافت خاک، تسطيح زمين مورد نياز، اندازه مزارع، شوري، زهكشي، آب در دسترس، کيفيت آب، الگوي کشت، انرژي در دسترس، حساسيت به تغيير محصول، کيفيت توليد، عوامل هواشناسي، قيمت آب، سرمايه‌گذاري اوليه، هزينه‌هاي بهره‌برداري، نگهداري و معضلات اجتماعي.
درنهايت، آبياري باراني قابل‌حمل، براي مزارع مسطح‌تر و آبياري محلي با نازل تنظيم فشار، براي مناطق شيب‌دار در نظر گرفته شد.

2- طراحي شبكه‌هاي ثانويه‌ي توزيع آب آبياري و زهکشي:

طرح عمومي پروژه احياي اراضي گيوي متشکل از چهار بخش اصلي به شرح زير است:

  • مخزن سد گيوي و امکانات آن؛
  • سيستم انتقال آب از مخزن سد به شبکه توزيع آب آبياري پايين‌دست؛
  • شبکه توزيع آب و زهكشي اوليه شامل خط لوله انتقال تحت فشار، سازه‌هاي هيدروليکي يکپارچه با آن و ايستگاه‌هاي پمپاژ؛
  • شبکه‌هاي ثانويه توزيع آب و زهكشي شامل سيستم‌هاي آبياري تحت فشار، هم‌باراني و هم‌قطره‌اي؛
  • يک خط لوله فولادي به قطر 2000 ميليمتر، آب را از مخزن سد به ابتداي شبکه توزيع آبياري اوليه که هشت کيلومتر پايين‌دست سد است منتقل مي‌كند. قبل از ورود به منطقه گيوي، قسمتي از آب به منطقه مثلث گيوي منحرف مي‌شود. باقي‌مانده آب به منطقه گيوي توزيع مي‌شود. کل منطقه احياي گيوي به تعدادي از واحد‌هاي احياي اراضي تقسيم شده ‌است. اين واحدها براساس مرزهاي مالکيت روستاها يا براساس شرايط توپوگرافي تعيين شده‌اند. شبکه توزيع اوليه از لوله اصلي توزيع‌كننده با قطر 1800 ميليمتر آغاز مي‌شود كه در انتهاي محدوده‌ي پروژه تا قطر 500 ميليمتركاهش مي‌يابد. چهار ايستگاه پمپاژ مختلف طراحي شده‌اند تا فشار مورد نياز دبي آب شبکه توزيع را تامين کنند. لوله‌هاي فرعي مختلف، آب را به واحدهاي احياي اراضي توزيع مي‌كنند. طراحي هيدروليکي شبکه توزيع آبياري ثانويه، با لحاظ فرمول‌هاي قابل اجراي حاکم و مشخصات سيستم انجام شد. اين ملاحظات عبارتنداز: سرعت جريان و محدوديت‌هاي فني آن، فشار و محدوديت‌هاي فني آن، محاسبات هيدروليک و افت هيدروليک.
    روش آبياري باراني شامل برخي اجزاي اصلي است، ازجمله: نازل، پايه‌هاي نازل، شير‌هاي اتوماتيک، بال آبياري، شيرهاي آبگيري، لوله‌هاي نيمه‌اصلي و لوله‌هاي اصلي. اين اجزاي اصلي با دقت طراحي شده‌اند.
    به همين ترتيب، براي سيستم آبياري قطره‌اي اجزاي اصلي عبارتنداز: قطره‌چكان، لوله‌هاي آبياري قطره‌اي، لوله‌هاي اتصال، مرکزکنترل، لوله‌هاي نيمه‌اصلي و اصلی و واحد کنترل مرکزي.

اين اجزا نيز با توجه به راهنماي طراحي آبياري قطره‌اي ملي طراحي شده‌اند. شبکه ثانويه توزيع آب آبياري و زهكشي گيوي شامل 240 مزرعه می‌شود. حدود نيمي از آن‌ها آبياري قطره‌اي هستند و نيمي ديگر توسط آبياري باراني آبياري مي‌شوند.

  • گزارش مطالعات شناخت شبکه آبياري و زهکشي ثانويه؛
  • گزارش نهايي طراحي شبکه آبياري و زهکشي ثانويه؛
  • کتابچه راهنماي بهره‌برداري و نگهداري براي کاربر شبکه آبياري؛
  • نقشه‌هاي ساختماني براي شبکه آبياري و زهکشي ثانويه.