مطالعات جامع دشت‌هاي شمال حوزه كارون در اراضي شهرهاي مسجد سليمان، لالي، انديكا و هفتكل

مطالعات اين پروژه با هدف استفاده بهينه از پتانسيل‌ منابع آب و خاك محدوده چهار شهرستان مسجدسليمان، انديكا، لالي و هفتكل در شمال شرق استان خوزستان، با محوريت كشاورزي، در محدوده‌اي به وسعت 740 هزار هكتار صورت پذيرفت. بخش‌هاي اصلي اين طرح شامل مطالعات مرحله اول سامانه تأمين و انتقال آب، شبكه‌هاي آبياري و زهكشي، باغات ديم، مجتمع‌هاي گردشگري، آبزي‌پروري، صنايع دستي، صنعت و معدن و بازرگاني مي‌شود. در اين پروژه، برای دستيابي به توسعه پايدار، علاوه بر مسائل فني، عوامل زيست‌محيطي، اجتماعي و اقتصادي نيز مورد توجه قرار گرفت.

  • سامانه تأمين و انتقال آب

مطالعات سامانه تأمين و انتقال آب از رودخانه كارون (سدهاي كارون1، مسجدسليمان و گتوند) و سد تراز، براساس تأمين نياز كشاورزي به ميزان 143 ميليون مترمكعب در سال صورت گرفت.

  • اراضي انديكا : آبگيري از مخزن سد كارون1 توسط پمپاژ شناور با ظرفيت 4/3 مترمكعب در ثانيه توسط يك خط لوله فولادي به طول 4/23 كيلومتر و با حداكثر قطر 1600 ميليمتر.
  • اراضي مسجدسليمان: آبگيري از مخزين سد گتوند توسط پمپاژ شناور با ظرفيت 6/1 مترمكعب در ثانيه توسط خط لوله فولادي به طول 6/4 كيلومتر و با حداكثر قطر 1100 ميليمتر.
  • اراضي مسجدسليمان و هفتكل: آبگيري از تونل خروجي سد مسجدسليمان توسط ايستگاه پمپاژ با ظرفيت 0/6 مترمكعب در ثانيه توسط خط لوله فولادي به طول 7/59 كيلومتر و با حداكثر قطر 2000 ميليمتر.
  • اراضي لالي: آبگيري ثقلي از آبگير سد تراز با ظرفيت 5/1 مترمكعب در ثانيه توسط خط لوله فايبرگلاس به طول 4/5 كيلومتر و با حداكثر قطر 1200 ميليمتر.

 

  • توسعه شبكه آبياري و زهكشي

توسعه شبكه آبياري و زهكشي، براساس تعيين سطح توسعه بهينه در اراضي مستعد توسعه كشاورزي آبي در محدوده‌اي به وسعت خالص 16570 هكتار انجام شده است که شامل 5500 هكتار در شهرستان انديكا، 2000 هكتار در شهرستان لالي، 8070 هکتار در شهرستان مسجدسليمان، 1000 هكتار در شهرستان هفتكل و تعداد چهار مجتمع گلخانه‌اي مجموعاً به مساحت خالص 400 هكتار (هر شهرستان يك مجتمع 100 هكتاري) می‌شود.

 

  • توسعه ديم و باغات ديم

با توجه به كمبود منابع آب قابل دسترس برای توسعه همه اراضي مستعد كشاورزي، طرح توسعه باغات ديم، نباتات علوفه‌اي و گياهان دارويي با استفاده از توان جوامع محلي و با به‌كارگيري گونه‌ها و ارقام مقاوم به كم‌آبي همراه با روش‌هاي مناسب استحصال نزولات جوي و همچنين انجام عمليات به‌زراعي، به عنوان يك راهكار جهت حفظ و پايداري منابع آب و خاك منطقه، در سطحی مجموعاً حدود 46193 هكتار پيشنهاد شد.

 

  • توسعه گردشگري و صنايع دستي

پتانسيل‌هاي بالقوه طبيعي، تاريخي، فرهنگي و مذهبي، محدوده طرح را جزء مناطق كم‌نظير گردشگري كشور قرار داده است. براي جانمايي و مكان‌يابي مناطق مستعد توسعه گردشگري در محدوده طرح، برای تعيين مجموعه‌اي از معيارها و شاخص‌هاي مؤثر اقدام شد و با استفاده از سيستم اطلاعات جغرافياييGIS، مدل تصميم‌گيري چند معياره(MCDM)  و فرايند تحليل سلسله مراتبی (AHP)، مكان‌هاي مستعد توسعه گردشگري (مجتمع‌هاي گردشگري و يا اقامتگاه‌هاي بوم‌گردي) انتخاب شد. مجتمع‌هاي گردشگري منتخب طرح، شامل مجتمع گردشگري شهيد عباسپور (25 هكتار) و گتوند (20 هكتار) در اطراف درياچه اين دو سد و مجتمع گردشگري گدارلندر (40 هكتار) در نزديكي رودخانه كارون می‌شود.

 

  • امكان‌سنجي پرورش آبزيان

در مطالعات امكان‌سنجي پرورش آبزيان، به منظور برنامه‌ريزي استراتژيک طرح‌هاي توسعه آبزي‌پروري از مدل تحليل راهبردي SWOT استفاده شد و نوع راهبردهاي منتخب در اين زمينه در هر يك از شهرستان‌هاي مورد مطالعه، تدوين شد. در مجموع، توان توليدي آبزيان حدود 5948 تن در سال (771 تن سردابي، 540 تن گرمابي، 3830 تن خاوياري و 807 تن دريايي) برآورد شد كه نيازمند 66 هكتار اراضي برای احداث و اجراي مراكز پيشنهادي است. با توجه به سطوح مورد نياز طرح‌هاي پيشنهادي و نتايج فرايند مكان‌يابي، نسبت به جانمايي پهنه‌هاي مستعد توسعه آبزي‌پروري در هر يك از منابع آب موجود در منطقه اقدام شد. طرح‌هاي توسعه آبزيان در اين مطالعه در دو دهانه چشمه، 15 حلقه چاه، سه شاخه رودخانه، پنج مخزن بند خاكي و يك مخزن (درياچه) سد و در هفت موقعيت در تلفيق با سامانه‌هاي انتقال آب كشاورزي مدنظر قرار گرفت كه منجر به توسعه 86 مجتمع 50 تني و 12 مجتمع 100 تني پرورش آبزيان شد.

 

  • توسعه صنعت، معدن و بازرگاني

رويكرد مطالعات توسعه صنعت، معدن و بازرگاني در اين طرح، براساس بهره‌گيري حداكثري از پتانسيل‌هاي بالقوه است؛ به گونه‌اي كه اين توسعه همگام با ساير بخش‌ها و در چارچوب سياست‌هاي توسعه پايدار منطقه باشد.

  • شهرستان مسجد سليمان: افزايش ميزان توليدات دامي (گوشت قرمز، شير و طيور صنعتي)‌، توسعه زنبورداري و افزايش راندمان توليد عسل و افزايش تردد ترانزيت كالا و مسافر در بخش حمل و نقل.
  • شهرستان هفتكل: امکان افزايش بهره‌وري معادن به ويژه معادن سنگ لاشه (وجود معادن غني سنگ لاشه با مساحت تقريبي 27000 هكتار) و استفاده از ظرفيت‌هاي ايجاد‌شده در بخش صنعت شهرستان، نظير كارخانه نورد ميلگرد با ظرفيت اسمي 1000 تن انواع ميلگرد در سال و كارخانه گچ نمره يك با ظرفيت توليد ماهانه 400 تن گچ.
  • شهرستان‌هاي انديكا و لالي: شامل توسعه مزارع پرورش دام و طيور و پرورش ماهيان سردابي، گرمابي و شورپسند، ايجاد مجموعه‌هاي صنعتي توليد و بسته‌بندي محصولات دامي و كشاورزي، افزايش توليد محصولات معدني و تنوع‌بخشي به محصولات (وجود معادن شن و ماسه رودخانه‌اي و كوهي و سنگ لاشه)، صنايع تكميلي مرتبط با فعاليت‌هاي كشاورزي و همچنين توسعه شبكه حمل‌ونقل.