مطالعات جامع دشت‌های شمال حوزه کارون در اراضی شهرهای مسجد سلیمان، لالی، اندیکا و هفتکل

مطالعات این پروژه با هدف استفاده بهینه از پتانسیل‌ منابع آب و خاک محدوده چهار شهرستان مسجدسلیمان، اندیکا، لالی و هفتکل در شمال شرق استان خوزستان، با محوریت کشاورزی، در محدوده‌ای به وسعت ۷۴۰ هزار هکتار صورت پذیرفت. بخش‌های اصلی این طرح شامل مطالعات مرحله اول سامانه تأمین و انتقال آب، شبکه‌های آبیاری و زهکشی، باغات دیم، مجتمع‌های گردشگری، آبزی‌پروری، صنایع دستی، صنعت و معدن و بازرگانی می‌شود. در این پروژه، برای دستیابی به توسعه پایدار، علاوه بر مسائل فنی، عوامل زیست‌محیطی، اجتماعی و اقتصادی نیز مورد توجه قرار گرفت.

  • سامانه تأمین و انتقال آب

مطالعات سامانه تأمین و انتقال آب از رودخانه کارون (سدهای کارون1، مسجدسلیمان و گتوند) و سد تراز، براساس تأمین نیاز کشاورزی به میزان ۱۴۳ میلیون مترمکعب در سال صورت گرفت.

  • اراضی اندیکا : آبگیری از مخزن سد کارون1 توسط پمپاژ شناور با ظرفیت ۴/۳ مترمکعب در ثانیه توسط یک خط لوله فولادی به طول ۴/۲۳ کیلومتر و با حداکثر قطر ۱۶۰۰ میلیمتر.
  • اراضی مسجدسلیمان: آبگیری از مخزین سد گتوند توسط پمپاژ شناور با ظرفیت ۶/۱ مترمکعب در ثانیه توسط خط لوله فولادی به طول ۶/۴ کیلومتر و با حداکثر قطر ۱۱۰۰ میلیمتر.
  • اراضی مسجدسلیمان و هفتکل: آبگیری از تونل خروجی سد مسجدسلیمان توسط ایستگاه پمپاژ با ظرفیت ۰/۶ مترمکعب در ثانیه توسط خط لوله فولادی به طول ۷/۵۹ کیلومتر و با حداکثر قطر ۲۰۰۰ میلیمتر.
  • اراضی لالی: آبگیری ثقلی از آبگیر سد تراز با ظرفیت ۵/۱ مترمکعب در ثانیه توسط خط لوله فایبرگلاس به طول ۴/۵ کیلومتر و با حداکثر قطر ۱۲۰۰ میلیمتر.

 

  • توسعه شبکه آبیاری و زهکشی

توسعه شبکه آبیاری و زهکشی، براساس تعیین سطح توسعه بهینه در اراضی مستعد توسعه کشاورزی آبی در محدوده‌ای به وسعت خالص ۱۶۵۷۰ هکتار انجام شده است که شامل ۵۵۰۰ هکتار در شهرستان اندیکا، ۲۰۰۰ هکتار در شهرستان لالی، ۸۰۷۰ هکتار در شهرستان مسجدسلیمان، ۱۰۰۰ هکتار در شهرستان هفتکل و تعداد چهار مجتمع گلخانه‌ای مجموعاً به مساحت خالص ۴۰۰ هکتار (هر شهرستان یک مجتمع ۱۰۰ هکتاری) می‌شود.

 

  • توسعه دیم و باغات دیم

با توجه به کمبود منابع آب قابل دسترس برای توسعه همه اراضی مستعد کشاورزی، طرح توسعه باغات دیم، نباتات علوفه‌ای و گیاهان دارویی با استفاده از توان جوامع محلی و با به‌کارگیری گونه‌ها و ارقام مقاوم به کم‌آبی همراه با روش‌های مناسب استحصال نزولات جوی و همچنین انجام عملیات به‌زراعی، به عنوان یک راهکار جهت حفظ و پایداری منابع آب و خاک منطقه، در سطحی مجموعاً حدود ۴۶۱۹۳ هکتار پیشنهاد شد.

 

  • توسعه گردشگری و صنایع دستی

پتانسیل‌های بالقوه طبیعی، تاریخی، فرهنگی و مذهبی، محدوده طرح را جزء مناطق کم‌نظیر گردشگری کشور قرار داده است. برای جانمایی و مکان‌یابی مناطق مستعد توسعه گردشگری در محدوده طرح، برای تعیین مجموعه‌ای از معیارها و شاخص‌های مؤثر اقدام شد و با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیاییGIS، مدل تصمیم‌گیری چند معیاره(MCDM)  و فرایند تحلیل سلسله مراتبی (AHP)، مکان‌های مستعد توسعه گردشگری (مجتمع‌های گردشگری و یا اقامتگاه‌های بوم‌گردی) انتخاب شد. مجتمع‌های گردشگری منتخب طرح، شامل مجتمع گردشگری شهید عباسپور (۲۵ هکتار) و گتوند (۲۰ هکتار) در اطراف دریاچه این دو سد و مجتمع گردشگری گدارلندر (۴۰ هکتار) در نزدیکی رودخانه کارون می‌شود.

 

  • امکان‌سنجی پرورش آبزیان

در مطالعات امکان‌سنجی پرورش آبزیان، به منظور برنامه‌ریزی استراتژیک طرح‌های توسعه آبزی‌پروری از مدل تحلیل راهبردی SWOT استفاده شد و نوع راهبردهای منتخب در این زمینه در هر یک از شهرستان‌های مورد مطالعه، تدوین شد. در مجموع، توان تولیدی آبزیان حدود ۵۹۴۸ تن در سال (۷۷۱ تن سردابی، ۵۴۰ تن گرمابی، ۳۸۳۰ تن خاویاری و ۸۰۷ تن دریایی) برآورد شد که نیازمند ۶۶ هکتار اراضی برای احداث و اجرای مراکز پیشنهادی است. با توجه به سطوح مورد نیاز طرح‌های پیشنهادی و نتایج فرایند مکان‌یابی، نسبت به جانمایی پهنه‌های مستعد توسعه آبزی‌پروری در هر یک از منابع آب موجود در منطقه اقدام شد. طرح‌های توسعه آبزیان در این مطالعه در دو دهانه چشمه، ۱۵ حلقه چاه، سه شاخه رودخانه، پنج مخزن بند خاکی و یک مخزن (دریاچه) سد و در هفت موقعیت در تلفیق با سامانه‌های انتقال آب کشاورزی مدنظر قرار گرفت که منجر به توسعه ۸۶ مجتمع ۵۰ تنی و ۱۲ مجتمع ۱۰۰ تنی پرورش آبزیان شد.

 

  • توسعه صنعت، معدن و بازرگانی

رویکرد مطالعات توسعه صنعت، معدن و بازرگانی در این طرح، براساس بهره‌گیری حداکثری از پتانسیل‌های بالقوه است؛ به گونه‌ای که این توسعه همگام با سایر بخش‌ها و در چارچوب سیاست‌های توسعه پایدار منطقه باشد.

  • شهرستان مسجد سلیمان: افزایش میزان تولیدات دامی (گوشت قرمز، شیر و طیور صنعتی)‌، توسعه زنبورداری و افزایش راندمان تولید عسل و افزایش تردد ترانزیت کالا و مسافر در بخش حمل و نقل.
  • شهرستان هفتکل: امکان افزایش بهره‌وری معادن به ویژه معادن سنگ لاشه (وجود معادن غنی سنگ لاشه با مساحت تقریبی ۲۷۰۰۰ هکتار) و استفاده از ظرفیت‌های ایجاد‌شده در بخش صنعت شهرستان، نظیر کارخانه نورد میلگرد با ظرفیت اسمی ۱۰۰۰ تن انواع میلگرد در سال و کارخانه گچ نمره یک با ظرفیت تولید ماهانه ۴۰۰ تن گچ.
  • شهرستان‌های اندیکا و لالی: شامل توسعه مزارع پرورش دام و طیور و پرورش ماهیان سردابی، گرمابی و شورپسند، ایجاد مجموعه‌های صنعتی تولید و بسته‌بندی محصولات دامی و کشاورزی، افزایش تولید محصولات معدنی و تنوع‌بخشی به محصولات (وجود معادن شن و ماسه رودخانه‌ای و کوهی و سنگ لاشه)، صنایع تکمیلی مرتبط با فعالیت‌های کشاورزی و همچنین توسعه شبکه حمل‌ونقل.