در سال‌های اخیر، تعدادی از مطالعات انجام‌شده در استان‌های شمالی ایران فرصت احیای پتانسیل زمین را در منطقه نشان داده است. استان‌های شمالی شبیه یک منطقه مستطیلی‌شکل، بین دریاچه کاسپیان – بزرگ‌ترین دریاچه جهان – و رشته کوه البرز با جهت غرب به شرق، درست پایین دریاچه کاسپیان، شکل گرفته است. این منطقه کمربندشکل، شامل سه استان ایران: گیلان در غرب، مازندران در وسط و گلستان در شرق می‌شود. این دامنه‌های شمالی کوه البرز با جنگل‌های انبوه در کوهپایه‌‌های پرشیب در غرب و چمنزار و برخی از سرزمین‌های نیمه‌خشک در دامنه‌های با شیب ملایم‌تر در شرق پوشانده شده است. درحالی که در غرب نوار شمالی که باریک‌تر است، با فراوانی منابع آب مواجه هستیم، در شرق نوار شمالی که عرض زیادتری دارد، با وفور زمین‌های حاصلخیز با منابع آبی کمتر مواجه هستیم.
مطالعات پیش‌شناخت نشان داد با وجود رهاکردن مقادیر قابل‌توجه بر ای حفظ محیط زیست محلی و اختصاص مقدار مناسب برای مصارف شهری، کشاورزی و صنعتی محلی، منابع فراوان آب برای انتقال بین حوضه های فرعی باقی می‌ماند.
به نظر می‌رسد اراضی پایین‌دست رودخانه‌های چالوس، هراز، بابلرود، تالار، تجن در مناطق غربی و مرکزی استان مازندران دارای منابع مناسب آب برای انتقال هستند. مقصد انتقال آب در مطالعات پیش‌شناخت – که توسط شرکت مهاب قدس انجام شد– استان شرقی گلستان تعیین شده است.
کل منطقه پروژه به پنج منطقه اصلی آبیاری تقسیم شد. در سه منطقه با آب فراوان، در حال حاضر شبکه‌های آبیاری و زهکشی تثبیت شده است که شامل هراز (۱۰۰۰۰۰ هکتار)، چالوس (۶۰۰۰۰ هکتار) و تجن (۶۴۰۰۰ هکتار) می‌شود. دو منطقه دیگر شرقی شامل نکا و گرگان، با کمبود منابع آب مواجه هستند. این دو منطقه با مساحت ناخالص ۹۷۵۰۰۰ هکتار، شامل زمین‌های وسیع حاصلخیز و کمبود منابع آب شهری و کشاورزی است.
در این مطالعات شناخت، اطلاعات پایه تکمیلی از شرایط هواشناسی، هیدرولوژیکی و آبهای زیرزمینی در منطقه پروژه به دست آورده شده است. آب مورد نیاز برای حفظ اکوسیستم‌های محلی و مصرف آب برای فعالیت‌های شهری، کشاورزی و صنعتی محلی در هر یک از پنج منطقه اصلی آبیاری، بصورت خاص، بررسی و بازنگری شد.
براساس مطالعات اولیه و تجزیه و تحلیل نتایج، برنامه‌ریزی منابع آب برای سالانه ۶۵۰ میلیون متر مکعب انجام شد. برنامه‌ریزی منابع آب قابلیت اتکا، پتانسیل فراوانی آب، جایگزین‌های تأمین منابع آب، آب مورد نیاز مصرفی و مقادیر انتقال آب را در نظر گرفته است. تعدادی از راه‌حل های جایگزین برای سیستم انتقال آب مطرح شد. این سیستم شامل کانال های روباز در زمین‌های مسطح، فلوم ساخته‌شده در گودی‌ها یا بالاتر از زمین، خطوط لوله و تونل‌های حفرشده در مناطق کوهستانی می‌شود.
۱- سیستم انتقال بالادست
طول مسیرها | ۱۱۸ کیلومتر |
کانال‌های بتنی و فلوم‌های در ارتفاع | ۷۰ کیلومتر |
تونل | ۳۰ کیلومتر |
خط لوله | ۱۸ کیلومتر |
حجم آب قابل انتقال | MCM 359 |
ظرفیت سیستم انتقال | m³/s 10-15 |
۱- سیستم پایین‌دست
طول مسیرها | ۱۰۵ کیلومتر |
کانال‌های بتنی و فلوم‌های در ارتفاع | ۲۷ کیلومتر |
خط لوله | ۷۸ کیلومتر و دو ایستگاه پمپاژ |
حجم آب قابل انتقال | MCM 428 |
ظرفیت سیستم انتقال | m³/s 10-15 |
همچنین، سیستم انتقال آب محلی شهری (بهشهر-گرگان) در سناریویی به شرح زیر مورد مطالعه قرار گرفته است: