در سالهاي اخير، تعدادي از مطالعات انجامشده در استانهاي شمالي ايران فرصت احياي پتانسيل زمين را در منطقه نشان داده است. استانهاي شمالي شبيه يک منطقه مستطيليشکل، بين درياچه كاسپيان – بزرگترين درياچه جهان – و رشته كوه البرز با جهت غرب به شرق، درست پایین درياچه كاسپيان، شكل گرفته است. اين منطقه کمربندشکل، شامل سه استان ايران: گيلان در غرب، مازندران در وسط و گلستان در شرق میشود. اين دامنههاي شمالي کوه البرز با جنگلهاي انبوه در کوهپايههاي پرشيب در غرب و چمنزار و برخي از سرزمينهاي نيمهخشک در دامنههاي با شيب ملايمتر در شرق پوشانده شده است. درحالي كه در غرب نوار شمالي كه باريكتر است، با فراواني منابع آب مواجه هستيم، در شرق نوار شمالي كه عرض زيادتري دارد، با وفور زمينهاي حاصلخيز با منابع آبي كمتر مواجه هستيم.
مطالعات پيششناخت نشان داد با وجود رهاكردن مقادير قابلتوجه بر اي حفظ محيط زيست محلي و اختصاص مقدار مناسب براي مصارف شهري، كشاورزي و صنعتي محلي، منابع فراوان آب براي انتقال بين حوضه هاي فرعي باقي ميماند.
به نظر ميرسد اراضي پاييندست رودخانههاي چالوس، هراز، بابلرود، تالار، تجن در مناطق غربي و مرکزي استان مازندران داراي منابع مناسب آب براي انتقال هستند. مقصد انتقال آب در مطالعات پيششناخت – كه توسط شركت مهاب قدس انجام شد– استان شرقي گلستان تعيين شده است.
کل منطقه پروژه به پنج منطقه اصلي آبياري تقسيم شد. در سه منطقه با آب فراوان، در حال حاضر شبکههاي آبياري و زهکشي تثبيت شده است كه شامل هراز (100000 هكتار)، چالوس (60000 هكتار) و تجن (64000 هكتار) ميشود. دو منطقه ديگر شرقي شامل نكا و گرگان، با كمبود منابع آب مواجه هستند. اين دو منطقه با مساحت ناخالص 975000 هكتار، شامل زمينهاي وسيع حاصلخيز و كمبود منابع آب شهري و كشاورزي است.
در اين مطالعات شناخت، اطلاعات پايه تکميلي از شرايط هواشناسي، هيدرولوژيکي و آبهاي زيرزميني در منطقه پروژه به دست آورده شده است. آب مورد نياز براي حفظ اکوسيستمهاي محلي و مصرف آب براي فعاليتهاي شهري، کشاورزي و صنعتي محلي در هر يک از پنج منطقه اصلي آبياري، بصورت خاص، بررسي و بازنگري شد.
براساس مطالعات اوليه و تجزيه و تحليل نتايج، برنامهريزي منابع آب براي سالانه 650 ميليون متر مكعب انجام شد. برنامهريزي منابع آب قابليت اتكا، پتانسيل فراواني آب، جایگزينهاي تأمين منابع آب، آب مورد نياز مصرفي و مقادير انتقال آب را در نظر گرفته است. تعدادي از راهحل هاي جايگزين براي سيستم انتقال آب مطرح شد. اين سيستم شامل کانال هاي روباز در زمينهاي مسطح، فلوم ساختهشده در گوديها يا بالاتر از زمين، خطوط لوله و تونلهاي حفرشده در مناطق کوهستاني ميشود.
1- سيستم انتقال بالادست
طول مسيرها | 118 کيلومتر |
کانالهاي بتني و فلومهای در ارتفاع | 70 کيلومتر |
تونل | 30 کيلومتر |
خط لوله | 18 کيلومتر |
حجم آب قابل انتقال | MCM 359 |
ظرفيت سيستم انتقال | m³/s 10-15 |
1- سيستم پاييندست
طول مسيرها | 105 کيلومتر |
کانالهاي بتني و فلومهای در ارتفاع | 27 کيلومتر |
خط لوله | 78 کيلومتر و دو ايستگاه پمپاژ |
حجم آب قابل انتقال | MCM 428 |
ظرفيت سيستم انتقال | m³/s 10-15 |
همچنين، سيستم انتقال آب محلي شهري (بهشهر-گرگان) در سناريويي به شرح زير مورد مطالعه قرار گرفته است: